8. Sınıf 5. Ünite Basit Makineler: Makaralar Konu Anlatımı

Basit makine olarak kullanılan makaralar iki çeşittir:

Sabit Makaralar

Hareketli Makaralar

Sabit Makaralar

Bir yere sabitlenmiş sadece kendi etrafında dönen makara sistemleridir. Tavana, tabana, duvara (sağ ve sol) olarak sabitlenebilir.

via GIPHY

Sabit Makaraların Özellikleri:

  • Makara bir yere(tavan – taban- sağ – sol) sabitlenmiştir. Yukarı – aşağı, sağa ve sola hareket etmez.
  • Etrafına dolanan ip çekilirse makara sadece kendi etrafında dönme hareketi yapar.
  • Sabit makaralar kuvvetin yönünü değiştirir.
  • Sabit makaralarda Kuvvet Kazancı- Kaybı yoktur
  • Sabit makaralarda Yol kazancı – kaybı yoktur.
  • Asılan yük, kendi ağırlığındaki kuvvet ile çekilir. Yani yük kuvvete eşittir.
  • Sabit makaralar iş kolaylığı sağlar. İş ve Enerjiden kazanç sağlamaz.

Hareketli Makaralar:

Çevresindeki ip çekilince aşağı yukarı sağa ve sola hareket edebilen makaralara denir.

Hareketli Makaranın Özellikleri:

  • Makara bir yere sabitlenmemiştir. Yukarı aşağı, sağa sola hareket edebilir.
  • Etrafına dolanan ip çekilirse makara yukarı aşağı sağa sola yük ile beraber hareket edebilir.
  • Hareketli makaralarda yükün ağırlığı iki ipe dağıldığı için kuvvet kazancı, yol kaybı vardır.
  • Hareketli makaralar kuvvetin yönünü değiştirmez.
  • Kuvvetin değeri yükün yarısı kadardır.
  • Hareketli makaralarda iş ve enerjiden kazanç yoktur.

UYARI: Kuvvetten ne kadar kazanç varsa yoldan da o kadar kayıp vardır. Hareketli makaralarda kuvvetten kazanç 2 kat iken yoldan kayıp da 2 kattır. Yani 40 N’luk bir yük 20 N’luk kuvvet ile yukarı çekilir fakat yükü 1 metre yükseltmek için ipi 2 metre çekmek gerekir.

Palangalar:

Hareketli ve sabit makaraların birlikte oluşturduğu basit makinelere denir. Bileşik makara sistemi de denir.

Palangaların Özellikleri:

  • Sabit ve hareketli makaralardan oluşur.
  • Palangalarda tek ip kullanılır.
  • Makara ağırlıkları ihmal edildiğinde kuvvet kazancı sağlar.
  • Palangalarda hareketli makaralar bulunduğu için yol kaybı vardır.
  • Kuvvetin yönünü değiştirebilir/değiştirmeyebilir de.
  • Palangayı oluşturan makaraların sayısı (özellikle hareketli makaraların) ve ipin hangi yöne çekildiği kuvvet kazancını etkiler.
  • Palangalarda kuvvet bulunmak isteniyorsa; YÜK, YÜKÜ YUKARI ÇEKEN İP SAYISINA BÖLÜNÜR.
  • Palangalarda Yük bulunmak isteniyorsa; KUVVET, YÜKÜ YUKARI ÇEKEN İP SAYISI İLE ÇARPILIR.
  • Palangalarda, Hareketli makaraları yukarı çeken ip sayısı kuvvet kazancına eşittir.

İPUCU: Palangaların en önemli noktası YÜKÜ YUKARI ÇEKEN İP SAYISIDIR. Yükü yukarı çeken ip sayısı Hareketli makaraların etrafındaki iplerdir.