8. Sınıf 5. Ünite Basit Makineler Dişli Çarklar ve Kasnaklar Konu Anlatımı

8. sınıf Fen Bilimleri LGS’nin 5. Ünitesi olan Basit Makinelerin son konusu Kasnak ve Dişli Çarklardan merhaba. Daha önce Basit makine nedir?Makara ve palangalarkaldıraçlareğik düzlem ve Vida – Çıkrık konularını bitirdik. Sıradaki konumuz Kasnak ve Dişli Çarklar. Başlayalım.

DİŞLİ ÇARKLAR

Kuvveti, hareketi ve dönme hızını dişleriyle veya bir zincir yardımıyla diğer dişli çarklara aktarabilen bir basit makinedir.

Dişli Çarkların Özellikleri:

  • Dişli çarklar bir eksen etrafında dönme hareketi yaparlar.
  • Dişli çarkların dişlerinin arasındaki mesafe eşit uzunluktadır.
  • Dişli çarklar kuvveti aktarabilen sistemlerdir.
  • Hareketin yönünü ve dönme hızını değiştirebilirler. Hareketin hızını değiştirerek aktarılmasını sağlar.
  • Dişli çarklar kullanım amacına ve yerine göre farklı büyüklüklerde tasarlanır.
  • Gündelik hayatta bisikletlerde, araba motorlarında, saatlerde, iş makinelerinde, vinçlerde, el mikserlerinde, el matkaplarında kullanılır.
  • Dişli çarklarda çap büyüdükçe diş sayısı da artar.
  • Dişli çarklar eş merkezli dişliler ve farklı merkezli dişliler olmak üzere ikiye ayrılır.
  • Eş merkezli dişlilerde dişlilerin dönüş yönü ve tur sayısı aynıdır.
  • Farklı merkezli dişlilerde ise dönüş yönü ve tur sayısı farklıdır.
  • Farklı merkezli dişli çarklarda:

Çap veya dişli sayısı arttıkça dönme sayısı azalır. Çap veya dişli sayısı azaldıkça dönme sayısı artar. Ters orantı vardır.

  • Dişliler birbirine zincir ile bağlı değilse dişlilerle temas ediyorsa KOMŞU OLAN DİŞLİLER ZIT YÖNLERE DÖNER. KOMŞU OLMAYAN DİŞLİLER AYNI YÖNE DÖNER.
  • Dişliler birbirine zincir ile bağlıysa DİŞLİLER AYNI YÖNE DÖNER.

KASNAKLAR

Dişleri olmayan tekerleklere bağlanan kayışlarla hareketin yönünü ve hızını değiştirmeye yarayan basit makinelere kasnak denir.

Kasnakların özellikleri:

Kasnaklar kuvvet aktarımı sağlar.

Hareketin yönünü ve hızını değiştirebilir.

Günlük hayatta araba motorlarında, teleferik sistemlerinde, koşu bandında, marketlerin kasalarında, fabrikalarda ve birçok aletin içerisinde kullanılmaktadır.

Kasnaklar da Dişli Çarklar merkezlerine göre Eş Merkezli Kasnaklar ve Farklı Merkezli Kasnaklar olmak üzere ikiye ayrılır.

Kasnaklar birbirine kayış ile bağlıdır. Kayışın bağlanma şekline göre Düz Bağlı Kasnaklar ve Çapraz Bağlı Kasnaklar olmak üzere ikiye ayrılır.

Eş merkezli kasnaklarda dönme sayısı ve dönüş yönü aynıdır.

Farklı merkezli kasnaklarda dönme sayısı yarıçaplara, dönüş yönü de kayışın bağlanma şekline göre değişir.

Düz bağlı kasnaklarda dönüş yönleri aynıdır. Dönme sayıları kasnakların yarıçapına bağlıdır.

Çapraz bağlı kasnaklarda dönüş yönleri zıttır. Dönme sayıları kasnakların yarıçapınabağlıdır.

Kasnaklarda kasnağın yarıçapı büyüdükçe dönme sayısı da azalır. Yarıçapı küçüldükçe dönme sayısı artar.

Aşağıda verilen A, B, C, D ve E kasnaklarının dönme yönü ve sayılarını inceleyelim

Kasnakların dönme sayıları nasıl bulunur?

LGS’de kasnak ve dişli çarkların dönme sayısı ile ilgili direk soru geleceğini düşünmüyorum. Fakat test kitaplarındaki soruları çözmek veya gelebilecek sorulara hazırlıklı olmak için tur veya dönme sayılarını hesaplayalım.

tur sayısı x kasnağın yarıçapı = tur sayısı x kasnağın yarıçapı

Yukarıdaki kasnak sisteminde tur sayılarını bulalım:

B kasnağı 10 tur dönerse :

A kasnağı ve B kasnağı eşmerkezli kasnak olduğu için A kasnağı da 10 tur dönecektir.

C kasnağı B 10 tur döndüğünde toplam 100 cm yol alacağından C kasnağının 100 cm yol alabilmesi için 20 tur dönmesi gerekir.

D kasnağı B 10 tur döndüğünde toplam 100 cm yol alacağından B kasnağının 100 cm yol alabilmesi için 10 tur dönmesi gerekir.

E kasnağı B 10 tur döndüğünde toplam 100 cm yol alacağından E kasnağının 100 cm yol alabilmesi için 6 ile 7 tur arasında dönmesi gerekir.

Tebrikler 8. Sınıf 5. Ünite Basit Makineler – Dişli Çarklar ve Kasnaklar konusunu bitirdin. Şimdi 8. Sınıf 5. Ünite Basit Makineler – Dişli Çarklar ve Kasnaklar 1. Çalışma Kağıdını çözebilirsin. Başarılar.