8. Sınıf 4. Ünite Periyodik Sistem Konu Anlatımı

8. sınıf 4. ünite Madde ve Endüstri’nin ilk alt konusu olan Periyodik Sistemden merhaba. 8. sınıf Fen Bilimlerinin en uzun ünitelerinden biri olan Madde ve Endüstride maddenin yapısını inceleyeceğiz. Bu konuya başlamadan önce 7. Sınıfta öğrendiğimiz atomun yapısı; proton, nötron ve elektron kavramlarını hatırlayalım.

Atom maddenin yapısını oluşturan temel taneciklerdir. Atomun yapısında çekirdek ve yörüngeler bulunur. Çekirdekte proton ve nötron; yörüngelerde ise elektronlar bulunur.

Protonlar artı(+) yüklü,

Nötronlar yüksüz,

Elektronlar ise eksi(-) yüklüdür.

Bir atomun hem ATOM NUMARASI hem de KÜTLE NUMARASI vardır. Bu iki kavramı birbirine karıştırmamak gerekir.

Bir atomda bulunan proton sayısı ATOM NUMARASIDIR.

Bir atomda bulunan proton sayısı ve nötron sayısının toplamı ise KÜTLE NUMARASIDIR.

Bunlara ek olarak element dışarıdan elektron aldıysa veya dışarıya elektron verdiyse; element sembolünün sağ üst köşesine + veya – yazılır.

Periyodik Tablo (Periyodik Sistem, Periyodik Cetvel)

Bir markete girdiğinizde ürünler bir düzen içerisinde yerleştirilmiştir. Meyveler, sebzeler, şekerler, ekmekler, sakızlar, sütler, peynirler hepsi ayrı yerlerdedir.

Bir kütüphaneye girdiğinizde kitaplar türlerine göre ayrı ayrı dizilmiştir. Romanlar, hikayeler, bilim kurgu, psikoloji kitapları ayrı ayrı dizilmiştir.

UYARI: PERİYODİK TABLOYU ÖĞRENDİKTEN SONRA PERİYODİK TABLONUN TARİHÇESİN GEÇECEĞİZ.

Periyodik tabloya giriş yapmadan önce PERİYODİK TABLO elementlerin bulunduğu ve sıralandığı bir kütüphane gibidir. Elementler ise sembollerle gösterilirler. Örneğin Hidrojen elementi H, Helyum elementi He, Lityum elementi Li, Magnezyum elementi Mg sembolü ile gösterilir.

Bu düzen kitapların ve ürünlerin daha kolay bulunmasını sağlar ve karışıklığı önler. Elementlerin de özelliklerine göre yerleştirildiği tabloya da periyodik tablo denir. Periyodik tablo elementlerin öğrenilmesini ve incelenmesini kolaylaştırır. Karışıklığı önleyerek düzen sağlar.

Elementler periyodik tabloya artan ATOM NUMARALARINA (PROTON SAYILARINA) göre yerleştirilir. Örneğin periyodik tablo atom numarası(proton sayısı) 1 olan HİDROJEN ile başlar, daha sonra ATOM NUMARASI(proton sayısı) 2 olan Helyum ile devam eder.

Periyodik tabloda yatay sıralara yani satırlara PERİYOT denir.

Periyodik tabloda toplam 7 tane periyot vardır. 7 tane satır vardır.

Periyodik tabloda düşey sıralara ise GRUP adı verilir.

Periyodik tabloda iki tür grup vardır. A ve B gruplarıdır bunlar.

Periyodik tabloda 8 tane A GRUBU (1A, 2A, 3A, 4A, 5A, 6A, 7A ve 8A), 10 tane de B grubu vardır. Toplamda 18 tane grup vardır.

Periyodik tabloda aynı grupta bulunan elementlerin kimyasal özellikleri genellikle birbirine benzer. Örneğin 2 A grubuna ait Berilyum, Magnezyum ve Kalsiyumun kimyasal özellikleri birbirine benzerdir.

Elektron Dizilimi (Grup ve Periyot bulma):

Her elementin proton, nötron ve elektron sayıları vardır. Elektronlar çekirdeğin etrafında ortalama olarak bulunduğu bölgelere katman adı verilir. Her katmanda belli bir sayıya kadar elektron bulunabilir.

Katman yerine yörünge de kullanılabilir.

Katmanların alabileceği en fazla elektron sayıları aşağıda verilmiştir.

1.Katman = 2 Elektron

2.Katman = 8 Elektron

3.Katman = 8 Elektron

4.Katman = 18 Elektron

5.Katman = 18 Elektron

6. Katman = 32 Elektron

7. Katman = 32 Elektron

UYARI: Bir atomun katmanlarının alabileceği en fazla elektron sayısı PERİYODİK SİSTEMDEKİ periyotlarda bulunan elektron sayısına eşittir.

1. Periyotta 2 Element bulunur 1. Katman en fazla 2 Elektron alabilir.

2. Periyotta 8 Element bulunur 2. Katman en fazla 8 Elektron alabilir.

3. Periyotta 8 Element bulunur 3. Katman en fazla 8 Elektron alabilir.

4. Periyotta 18 Element bulunur 4. Katman en fazla 18 Elektron alabilir.

5. Periyotta 18 Element bulunur 5. Katman en fazla 18 Elektron alabilir.

6. Periyotta 32 Element bulunur 6. Katman en fazla 32 Elektron alabilir.

7. Periyotta 32 Element bulunur 7. Katman en fazla 32 Elektron alabilir.

Elementlerin Periyodik Tablodaki Yeri Nasıl Bulunur?

Nötr bir elementin KATMAN SAYISI PERİYOT NUMARASINI

Son yörüngesinde(katmanında) bulunan elektron sayısı da grup numarasını verir. Fakat bu sadece A grubu elementleri için geçerlidir.

Helyum elementi bu kuralın dışında kalır.

KATMAN SAYISI = PERİYOT NUMARASI

SON KATMANDAKİ ELEKTRON SAYISI = GRUP NUMARASI

Bu yönteme göre elementlerin grup ve periyot numaralarını kullanarak periyodik tablodaki yerini bulalım.

NÖTR BİR ELEMENTİN ELEKTRON SAYISI VE PROTON SAYISI BİRBİRİNE EŞİTTİR.

Örnekler:

Magnezyum (Mg) 12 elektrona sahiptir.

İlk katmanda 2 elektron yerleştiririz.

ikinci katmana 8 elektron

elimizde kaldı 2 elektron kalan 2 elektronu da 3. katmana yerleştiririz. Dizilim

2 8 2 şeklinde olur.

3 tane katman bulunduğu için Magnezyum elementi 3. PERİYOTTA

Son yörüngesinde 2 elektron bulunduğu için 2A grubundadır.

Örneğin

Neon (Ne) elementinin elektron sayısı 10’dur.

1. katmana 2 elektronu yerleştiririz

2. katmana 8 elektronu yerleştiririz. Elimizdeki 10 elektronu kullanmış olduk.

2 8 şeklinde bir dizilim oluştu.

2 katman bulunduğu için Neon elementi 2. PERİYOTTA

Son katmanında 8 elektron bulunduğu için 8A grubundadır.

Örneğin

Fosfor (P) elementinin 15 elektronu vardır.

1.katman en fazla 2 elektron alır.

2. katman en fazla 8 alır.

3. katman en fazla 8 alır fakat elimizde 5 elektron kaldığı için 5 elektronu buraya yerleştiririz. Dizilim

2 8 5 şeklinde olur.

3 katman olduğu için Fosfor elementi 3. periyot,

Son katmanda 5 elektron bulunduğu için 5A grubundadır.

Bu örneklerin dışında kalan ve sorularda en çok karşınıza çıkacak element Helyum elementidir.

Helyum (He) elementinin 2 elektronu vardır.

1.katman en fazla 2 elektron alabileceği için 2 elektron buraya yerleştirilir.

1 katman bulunduğu için 1. Periyottadır.

FAKAT son yörüngesinde 2 elektron bulunduğu için 2A grubundadır dersek yanlış olur. Çünkü Helyum 8A grubundadır.

Periyotların Özellikleri:

Periyodik sistemde 1. Periyotta 2 elektron bulunur ve en kısa periyottur.

Aynı periyotta bulunan elementlerin katman sayıları birbirine eşittir.

Aynı periyotta bulunan elementlerin atom numaraları(proton sayıları) farklıdır. Soldan sağa doğru gidildikçe proton sayısı(atom numarası) artar.

Alt periyottaki elementin atom numarası üst periyottaki elementten her zaman daha büyüktür. Örneğin 1 A grubundaki 1. Periyotta bulunan Hidrojen elementinin proton sayısı(atom numarası) 1, 2. periyotta bulunan Lityumun atom numarası(proton sayısı) 3’tür. Daha aşağıya inilirse atom numarası(proton sayısı) artar.

Periyodik tablonun 6. ve 7. periyotlarında 32 tane element bulunur. 6. ve 7. periyotların 2A ile 3A grubu arasında 57 – 71 atom numaraları arasında LANTANİTLER, 89 – 103 atom numaraları arasında ise AKTİNİTLER bulunur.

Lantanit ve Aktinitler 3B grubuna yatay olarak sığmadıkları için periyodik tablonun en alt kısmında bulunur.

Lantan elementi ile başladığı için bu elementlere Lantanit adı verilmiştir. 57 ile 71 proton sayısı arasındaki elementlerdir.

Aktinyum elementi ile başladığı için bu elementlere Aktinyum adı verilmiştir. 89 ile 103 proton sayısı arasındaki elementlerdir.

Grupların Özellikleri:

Aynı grupta bulunan elementlerin katman sayıları farklıdır. Bir grupta aşağıya doğru inildikçe katman sayısı artar.

Aynı gruptaki elementlerin kimyasal özellikleri genellikle birbirine benzerdir. İstisna olan durumlar vardır. Örneğin 1A grubunda Hidrojenin kimyasal özelliği diğer elementlerden farklıdır. Hidrojen bir Ametal iken 1A grubundaki diğer elementler Alkali Metaldir.

Periyodik sistemde bazı grupların özel adları vardır.

1A = Alkali Metaller

2A = Toprak Alkali Metaller

7A = Halojenler

8A = Soygazlar

Elementlerin Sınıflandırılması

Hayatımızda kullandığımız bir çok madde elementlerden oluşur ve elementlerin hepsi de aynı özelliklere sahip değildir. Bazı elementler daha parlak, bükülebilir bazıları ise mat veya kırılgandır. Bazıları oda sıcaklığında katı haldeyken bazıları katı, sıvı ve gaz halde bulunabilir.

Elementler METAL, AMETAL ve YARIMETAL olmak üzere üç gruba ayrılır.

Aşağıdaki periyodik tabloyu inceleyerek metal, ametal ve yarı metalleri yorumlayalım.

Periyodik tablonun sol tarafında metaller, sağ tarafında ametaller bulunur. Metal ve ametaller arasında yarı metaller bulunur. Periyodik tablonun en sağında ise Soygazlar bulunur. Soygazlar özel bir ametal grubudur.

Periyodik tabloda sayıca en çok metal elementler bulunur fakat doğada bulunma durumu bakımından en çok ametaller bulunur. Ametaller periyodik tabloda az olmasına rağmen doğada bulunma miktarları fazladır.

Metal, Ametal, Soygaz ve Yarı Metallerin özelliklerini inceleyelim.

METALLER

Periyodik tabloda en çok yer kaplayan metallerdir.

Parlak görünümlüdür.

Eğrilip bükülebilirler, işlenebilirler ve tel – levha haline getirilebilirler.

Oda sıcaklığında CIVA hariç tüm metaller katı halde bulunur. Cıva oda sıcaklığında sıvı halde bulunur. Termometrelerin içerisinde kullanılır.

Elektrik ve ısıyı iyi iletir.

Genellikle elektron vererek artı(+) yüklü iyon oluşturur. Artı yüklü iyona KATYON, eksi yüklü iyona ANYON denir.

Metaller kendi aralarında ve soygazlarla bileşik oluşturamazlar. Metal ve Ametal bileşik oluşturabilir.

Metaller ALAŞIM adı verilen homojen karışım oluştururlar.

ALAŞIMLAR

Alaşımlar bir karışımdır. Karışımlar element ve bileşikler gibi saf madde değildir. Yani belli bir hal değiştirme sıcaklıkları yoktur.

Önemli alaşımlara göz atalım:

BRONZ(TUNÇ) = BAKIR + KALAY

PİRİNÇ = BAKIR + ÇİNKO

BEYAZ METAL = ÇİNKO + BAKIR + ALÜMİNYUM + MAGNEZYUM

LEHİM = KURŞUN + KALAY

YARI METALLER

Periyodik tabloda sayıları oldukça azdır.

Oda sıcaklığında katı haldedirler.

Kırılgan değildirler.

İşlenebilirler.

Parlak veya mat olabilirler.

Isı ve elektriği metallerden daha az, ametallerden daha iyi iletir.

Hem ametal hem de metal ile bileşik oluşturabilirler.

Soygazlarla doğal yollarla bileşik oluşturamazlar.

Yarımetalleri akılda tutmak için tekerleme:

UNUTMAYIN: Yarımetaller 3A grubunda 1 tane, 4A, 5A ve 6A grubunda ise 2’şer tane bulunur.

AMETALLER:

Periyodik tabloda miktarı azdır fakat doğada en çok bulunan ametallerdir.

Oda sıcaklığında katı, sıvı, gaz halde bulunabilirler.

Mattırlar.

Isı ve elektriği iyi iletmezler.

Kırılgandırlar, tel ve levha haline getirilemezler.

Hem metallerle hem yarı metallerle hem de kendileriyle(ametallerle) bileşik oluşturabilirler.

Soygazlarla doğal yollarla bileşik oluşturamazlar.

Dışarıdan elektron alarak – (eksi) yüklü olma eğilimindedir. Eksi yüklü atomlara ANYON denir.

Ametalleri akılda tutabilmek için tekerleme:

Ametallerin oda sıcaklığında katı, sıvı ve gaz halde bulunma durumları

KATIC (Karbon), P (Fosfor), S (Kükürt), Se (Selenyum), I (İyot)
SIVIBr (Brom)
GAZH (Hidrojen), N (Azot) ,O (Oksijen) ,F (Flor), Cl (Klor)

SOYGAZLAR:

Periyodik tablonun 8A grubunda bulunan elementlerdir.

Oda sıcaklığında gaz halde bulunurlar.

Ametallerin özel bir grubudur.

Son katmanlarından 2, 8, 18 veya 32 elektron bulundururlar.

Son katmanlarında (yörüngelerinde) tam elektron bulundurdukları için KARARLI YAPIDADIRLAR.

Doğal yollarla metal, ametal, yarımetal veya kendileriyle bileşik oluşturmazlar.

Isı ve elektriği iyi iletmezler.

Mattırlar.

Tel ve levha haline getirilemezler.

PERİYODİK TABLODAKİ SOYGAZ HARİCİNDEKİ TÜM ELEMENTLER BİLEŞİK OLUŞTURARAK SON YÖRÜNGELERİNDEKİ ELEKTRON SAYILARINI TAMAMLAMAK İSTERLER.

Soygazlar dışındaki tüm elementler soygazlar gibi kararlı hale geçmek isterler. Metaller kararlı yapıya geçerken elektron verirler. + iyona yani KATYONA sahip olurlar. Ametaller ise elektron alıp – iyona yani ANYONA sahip olurlar.

1A grubu için tekerleme: Hilmi Paşa Lisesinin Namıdiğer Kimyacısı Rabia Cesedini Fırlattı.

2A grubu için tekerleme: Ben Mağazanın Camından Sarkarken Babama Rastladım.

Periyodik Tablo, Metal, Ametal Yarımetal ve Soygaz İncelemesi

Ametaller ve Grupta bulunmalarına göre:

1 A grubunda 1 tane Ametal bulunur.

2A grubunun hepsi metaldir.

3A grubu Bor adı verilen bir Yarı Metal ile başlar. 3A grubunda AMETAL BULUNMAZ.

4A grubu Karbon adı verilen ametal ile başlar, daha sonra alt alta 2 tane yarı metal gelir.

5A grubunda 2 ametal 2 yarımetal vardır.

6A grubunda 3 ametal 1 yarı metal bulunur.

7A grubunda 4 ametal 1 yarı metal bulunur.

8A grubu ise soygazdır.

UYARI: Periyodik tabloda AMETALLER, YARIMETALLER ve SOYGAZLARIN periyodik sistemdeki yerlerini, adlarını ve özelliklerini çok iyi bilmelisiniz. Özellikle Hidrojen ve Helyum elementlerinden soru gelmektedir.

Tebrikler!!! periyodik tablo konusunu bitirdin. Periyodik tabloyu öğrendikten sonra periyodik tablonun tarihçesini akılda tutmak daha kolaydır. Bu yüzden Periyodik Tablonun Tarihçesini konunun başında değil konunun en sonunda işliyoruz. Şimdi sıra Periyodik tablonun tarihçesinde. Başarılar dilerim.