8. Sınıf 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon Konu Anlatımı

Daha önce DNA ve Genetik Kod konusunda DNA’nın kendini eşlediğini ve kendini eşlerken bazı hatalar yapabileceğinden bahsetmiştik. Bu konuda ise DNA’da meydana gelen hataların canlılara etkilerinden bahsedeceğiz.

Mutasyon:

Canlının genetik yapısında (DNA, Kromozom, Gen ve Nükleotidlerde) meydana gelen değişimlere mutasyon denir.

Mutasyon genellikle DNA kendini eşlerken YÜKSEK RADYASYON, YÜKSEK SICAKLIK, KİMYASAL MADDELER veya X IŞINLARINA maruz kalan canlılarda gerçekleşebilir.

DNA’nın düzeninin bozulması,

Kromozomun yapısının bozulması,

Kromozom Sayısının değişmesi

BİRER MUTASYONDUR.

Örneğin Orak hücreli anemi, DNA’nın yapısının değişmesi sonucu oluşan bir mutasyon iken Down sendromu, kromozom sayısının değişimi ile oluşan bir mutasyondur.

Mutasyon Çeşitleri:

Mutasyonlar hem Üreme Hücrelerinde görülebilir hemde Vücut Hücrelerinde görülebilir.

1) Vücut Hücrelerinde Görülen Mutasyonlar:

Saç rengi, saç şekli, ten rengi, göz rengi, boy uzunluğu, uzuvlarımız, çiçek rengi, tohum rengi vb… gibi özelliklerimiz VÜCUT HÜCRELERİNİ temsil eder.

Mutasyon Vücut Hücrelerimize etki ederse, MUTASYON SADECE O BİREYDE KALIR. NESİLDEN NESLE AKTARILMAZ. Yeni doğacak çocuklarımızda görülmez.

2) Üreme Hücrelerinde Görülen Mutasyonlar:

Sperm Hücresi, Yumurta Hücresi, Polen Hücresi gibi yapılarda ÜREME HÜCRELERİDİR.

Mutasyon Üreme Hücrelerine etki ederse GELECEK NESİLLERE AKTARILIR. Yeni doğacak çocuklarda görülür.

Mutasyonlara sebep olan etmenler genellikle ÇEVRESELDİR. Örneğin HİROŞİMAYA ATILAN ATOM BOMBASI Japonya’da yaşayan insanların hücrelerinde birçok değişim yaratmıştır ve bu mutasyonlar yeni nesillere aktarılmıştır.

MUTASYON SONUCUNDA GENLERİN YAPISI DEĞİŞİR.

EŞEYSİZ ÜREYEN BAKTERİ, PLANARYA, HİDRA gibi canlılarda mutasyon VÜCUT HÜCRELERİNDE GÖRÜLSE BİLE NESİLDEN NESLE AKTARILABİLİR.

DİKKAT: TÜM MUTASYONLAR ZARARLI DEĞİLDİR. MUTASYONLAR ETKİ BİÇİMİNE GÖRE YARARLI MUTASYONLAR ve ZARARLI MUTASYONLAR olmak üzere ikiye ayrılır.

ZARARLI MUTASYONLARYARARLI MUTASYONLAR
ALBİNOLUKVAN KEDİSİ
DOWN SENDROMUANKARA KEDİSİ
ORAK HÜCRELİ ANEMİÇEKİRDEKSİZ ÜZÜM
HEMOFİLİÇOK SAYIDA TOHUMA
SAHİP BİTKİLER
ALTI PARMAKLILIKBÜYÜK BİTKİLER
YAPIŞIK PARMAKLILIK
KANSER HASTALIKLARI
YAPIŞIK İKİZLİLİK
(SİYAM İKİZLERİ)
4 BOYNUZLU KEÇİ
2 BAŞLI KEDİ

MUTASYON ÖRNEKLERİ:

ALBİNOLUK:

Albino, yada Albinizm olarak bilinen adıyla genetik bir hastalıktır. Vücuda renk veren (göz, kıllar, saç, deri…) MELANİN PİGMENTİNİN eksikliğinde ortaya çıkar. Derilerde renk pigmentleri olmadığı için Zararlı Güneş Işınları Vücuda girer ve zarar verebilir.

Albinoluk sadece insanlarda görülmez, hayvanlarda da görülebilir. Tam albinoluk ve kısmı albinoluk olmak üzere ikiye ayrılır.

Kısmı Albinoluğa VİTİLİGO da denir.

DOWN SENDROMU:

Down Sendromu insanın 21. kromozom çiftinde fazladan bulunan 1 kromozom sonucu oluşur. Genetik bir bozukluktur.

Normal insanlarda kromozom sayısı 46 iken Down Sendromlu bireylerde 21. kromozomda fazladan 1 kromozom bulunması ile 47 tane kromozom bulunur.

ORAK HÜCRELİ ANEMİ:

Orak Hücreli Anemi kan hücrelerinde meydana gelen genetik bozukluktur. Kan hücrelerinden oksijen taşıyan ve kana kırmızı renk veren ALYUVARLARIN orak şeklinde olduğu bir genetik hastalıktır.

Alyuvar hücreleri orak şeklinde olduğundan damarları tıkayabilir. Hastalık yüzünden kanda pıhtılaşma sorunu yaşanabilir. Orak Hücreli Anemi olan bireyler her ay doktor kontrolünde kanına gerekli maddeleri alarak normal yaşantısına devam edebilir.

HEMOFİLİ:

Hemofili, kanın pıhtılaşmaması hastalığıdır. Bir yerimiz kanadığında bir süre sonra kanımız kuruyarak durur. Buna kanın pıhtılaşması adı verilir. Kanın pıhtılaşmaması yani HEMOFİLİ genetik bir hastalıktır.

Kanda bulunan pıhtılaşmayı sağlayan proteinlerin eksikliğinde ortaya çıkar. X kromozomundaki çekinik bir gen ile taşınan hemofili mutasyonel hastalıktır.

KANSER:

Kanser, hücrelerde DNA’nın hasarı sonucu hücrelerin kontrolsüz veya anormal bir şekilde büyümesi ve çoğalmasıdır. Mutasyonun sebep olduğu hastalıktır.

Van Kedisi ve Ankara Kedisi:

Van kedisi, iyi bir yüzücü olan, gözleri mavi veya kehribar rengi ya da biri mavi diğeri kehribar olabilen yararlı mutasyonlara örnek olan bir kedi çeşididir.

Ankara kedisi, en eski uzun tüylü kedi türlerinden biridir. Ana yurdu Ankaradır. Diğer ismi Angora kedisidir.

Dört Boynuzlu Keçi ve Çift Başlı Kedi:

Çekirdeksiz Üzüm,

Siyam İkizleri (Yapışık İkizler)

MODİFİKASYON:

Nem, sıcaklık ve beslenme gibi çevre etkisiyle oluşan gen işleyişindeki değişikliklere modifikasyon denir.

Modifikasyonda ÇEVRESEL ETKİLER sadece genlerin işleyişini değiştirir ve dış görünüşte değişiklikler meydana gelir.

Modifikasyon KALITSAL DEĞİLDİR.

Modifikasyonda çevresel etki ortadan kalkarsa canlı tekrar eski haline geri döner.

Modifikasyona sebep olan çevresel etkiler:

  • Beslenme,
  • Sıcaklık,
  • Işık miktarı,
  • Toprağın PH değeri,
  • Nem

gibi etkilerdir.

MODİFİKASYON ÖRNEKLERİ:

1) Himalaya Tavşanının Tüy Rengi:

Himalaya tavşanlarının vücudundaki beyaz tüylerin bir kısmını kazır ve kazınan tüylerin olduğu bölüm Buz ile kapatılırsa yeni çıkan tüyler SİYAH olur. Bu tüyler tekrar kazınır fakat bir daha buz koyulmaz ise Himalaya tavşanından, tekrar beyaz tüy çıkarır.

2) Sirke Sineklerinin Kanatları:

Sirke sinekleri serin (16 C) ortamda yetiştirilirse KANATLARI DÜZ, Sıcak (25 C) ortamda yetiştirilirse KANATLARI KIVRIK OLUR.

3) Çuha Çiçeğinin Çiçek Rengi:

Çuha çiçeği sıcak ortamda (30 – 35 C) yetiştirilirse çiçek rengi BEYAZ olur, serin ortamda (15 – 20 C) ortamda yetiştirilirse çiçekleri KIRMIZI RENKLİ olur.

4) Ortanca Bitkisinin Çiçek Rengi:

Ortanca bitkisinin çiçekleri TOPRAĞIN PH DEĞERİ YÜKSEKSE PEMBE, PH DEĞERİ DÜŞÜK TOPRAKTA yetişiyor ise ÇİÇEK RENGİ MAVİDİR.

5) Kraliçe Arı ve İşçi Arının oluşumu:

Dişi arılar BAL ve ARI SÜTÜ ile beslenirse KRALİÇE ARI olur.

Dişi arılar POLEN ile beslenirse İŞÇİ ARI olur.

6) Spor Yapan İnsanların Kasları:

Spor yapan insanların kasları gelişerek büyür. Fakat spor yapmayı bırakırsa tekrar eski haline geri dönebilir.

7) Bronzlaşan Ten:

Güneşte kalan bedenimiz bronzlaşır fakat havalar yeniden serinlediğinde yada uzun süre güneşte durmadığımızda eski ten rengine geri döner.

8) Tek Yumurta İkizlerindeki Farklı Fiziksel Özellikler:

Tek yumurta ikizleri kalıtsal benzerlikleri çok yüksektir. Fakat farklı beslenme ve çevresel etkilerle farklı boy ve ağırlıklara sahip olabilirler.

9) Eğrelti Otunun Boyu:

Eğrelti otu sulak bir bölgede yetişirse boyu 2 metreyi bulabilir. Kurak bölgelerde yetişen eğrelti otlarının boyu 25 – 40 cm yi bulur.

10) Sünnet olmak, kaza sonucu bir uzvun kaybı, saçlarını boyatmak, saç kestirmek gibi örneklerin hepsi modifikasyona aittir.

Mutasyon sonucunda GENLERİN YAPISI değişir, MODİFİKASYON sonucunda GENLERİN İŞLEYİŞİ DEĞİŞİR.

MUTASYON VE MODİFİKASYON ARASINDAKİ FARKLAR:

MUTASYONMODİFİKASYON
GENLERİN YAPISI DEĞİŞİR. KALICIDIR.GENLERİN İŞLEYİŞİ DEĞİŞİR. GEÇİCİDİR.
ÇEVRESEL FAKTÖR ORTADAN KALKSA BİLE
ESKİ HALİNE GERİ DÖNEMEZ.
ÇEVRESEL FAKTÖR
ORTADAN KALKINCA ESKİ HALİNE DÖNER.
ÜREME HÜCRELERİNDE MEYDANA GELİRSE
KALITSALDIR.
VÜCUT HÜCRELERİNDE MEYDANA GELİRSE
KALITSAL DEĞİLDİR.
KALITSAL DEĞİLDİR.
KİMYASAL MADDELER, YÜKSEK SICAKLIK
GİBİ ÇEVRESEL ETKENLER SONUCU ORTAYA ÇIKAR. YARARLI VEYA ZARARLI OLABİLİRLER.
SICAKLIK, ISI, NEM VE IŞIK GİBİ ÇEVRESEL ETKENLER SONUCU ORTAYA ÇIKAR.

Tebrikler LGS Fen Bilimleri 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon konusunu bitirdin. Şimdi öğrendiklerini pekiştirmek için 8. Sınıf 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon Çalışma Kağıdını çözebilirsin. Başarılar.