8. Sınıf 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon Konu Anlatımı

Daha önce DNA ve Genetik Kod konusunda DNA’nın kendini eşlediğini ve kendini eşlerken bazı hatalar yapabileceğinden bahsetmiştik. Bu konuda ise DNA’da meydana gelen hataların canlılara etkilerinden bahsedeceğiz.

Konu anlatımını Youtube Kanalımız üzerinden izlemek isterseniz aşağıda. Kanalımıza abone olup beğenmeyi unutmayın.

Mutasyon:

Canlının genetik yapısında (DNA, Kromozom, Gen ve Nükleotidlerde) meydana gelen değişimlere mutasyon denir.

Mutasyonlar sonucu hücrelerde bulunan kalıtsal maddelerde çeşitli değişimler gerçekleşir.

Bunlar:

DNA veya GENİN düzeni bozulabilir, yapısı değişebilir.

Kromozomun yapısının bozulabilir

Kromozom Sayısının değişebilir

Mutasyonlar VÜCUDUMUZUN DOĞAL İŞLEYİŞİ SIRASINDA ve ÇEVRESEL ETMENLERLE gerçekleşebilir.

Genetik şifremizin değişmesine sebep olan Mutasyonlar vücudumuzun DOĞAL İŞLEYİŞİ sırasında:

-DNA’nın KENDİNİ EŞLEMESİ,
-DNA’nın KENDİNİ ONARIMI veya
-MAYOZ BÖLÜNME

esnasında kendiliğinden gerçekleşebilir.

-X IŞINLARI,
-ULTRAVİYOLE (MORÖTESİ IŞINLAR),
-RADYASYON,
-YÜKSEK SICAKLIKLAR,
-VİRÜSLER,
-İLAÇ VE KİMYASAL MADDELER gibi

ÇEVRESEL ETKİLERLE de oluşabilir.

Mutasyon Çeşitleri:

Mutasyonlar hem Üreme Hücrelerinde görülebilir hemde Vücut Hücrelerinde görülebilir.

1) Vücut Hücrelerinde Görülen Mutasyonlar:

Saç rengi, saç şekli, ten rengi, göz rengi, boy uzunluğu, uzuvlarımız, çiçek rengi, tohum rengi vb… gibi özelliklerimiz VÜCUT HÜCRELERİNİ temsil eder.

VÜCUT HÜCRELERİ (2n) KROMOZOMLUDUR. DİPLOİT HÜCRELERDİR.

Mutasyon Vücut Hücrelerimize etki ederse, MUTASYON SADECE O BİREYDE KALIR. NESİLDEN NESLE AKTARILMAZ. Yeni doğacak çocuklarımızda görülmez.

2) Üreme Hücrelerinde Görülen Mutasyonlar:

Sperm Hücresi, Yumurta Hücresi, Polen Hücresi gibi yapılarda ÜREME HÜCRELERİDİR.

ÜREME HÜCRELERİ (n) KROMOZOMLUDUR. HAPLOİT HÜCRELERDİR.

Mutasyon Üreme Hücrelerine etki ederse GELECEK NESİLLERE AKTARILIR. Yeni doğacak çocuklarda görülür.

Örneğin HİROŞİMAYA ATILAN ATOM BOMBASI Japonya’da yaşayan insanlarda ve atom bombasından etkilenen insanların çocuklarında radyasyon sonucu birçok değişim yaratmıştır ve bu mutasyonlar yeni nesillere aktarılmıştır.

MUTASYON SONUCUNDA GENLERİN YAPISI DEĞİŞİR.

EŞEYSİZ ÜREYEN BAKTERİ, PLANARYA, HİDRA gibi canlılarda mutasyon NESİLDEN NESLE AKTARILABİLİR.

DİKKAT: TÜM MUTASYONLAR ZARARLI DEĞİLDİR. MUTASYONLAR ETKİ BİÇİMİNE GÖRE YARARLI MUTASYONLAR ve ZARARLI MUTASYONLAR olmak üzere ikiye ayrılır.

ZARARLI MUTASYONLARYARARLI MUTASYONLAR
ALBİNOLUKVAN KEDİSİ
DOWN SENDROMUANKARA KEDİSİ
ORAK HÜCRELİ ANEMİÇEKİRDEKSİZ ÜZÜM
HEMOFİLİÇOK SAYIDA TOHUMA
SAHİP BİTKİLER
ALTI PARMAKLILIKBÜYÜK BİTKİLER
YAPIŞIK PARMAKLILIK
KANSER HASTALIKLARI
YAPIŞIK İKİZLİLİK
(SİYAM İKİZLERİ)
4 BOYNUZLU KEÇİ
2 BAŞLI KEDİ

MUTASYON ÖRNEKLERİ:

1- ALBİNOLUK:

Albino, yada Albinizm olarak bilinen adıyla genetik bir hastalıktır. Vücuda renk veren (göz, kıllar, saç, deri…) MELANİN PİGMENTİNİN eksikliğinde ortaya çıkar. Derilerde renk pigmentleri olmadığı için Zararlı Güneş Işınları Vücuda girer ve zarar verebilir.

Albinoluk sadece insanlarda görülmez, hayvanlarda da görülebilir. Tam albinoluk ve kısmı albinoluk olmak üzere ikiye ayrılır.

Kısmı Albinoluğa VİTİLİGO da denir.

2- DOWN SENDROMU:

Down Sendromu insanın 21. kromozom çiftinde fazladan bulunan 1 kromozom sonucu oluşur. Genetik bir bozukluktur.

Normal insanlarda kromozom sayısı 46 iken Down Sendromlu bireylerde 21. kromozomda fazladan 1 kromozom bulunması ile 47 tane kromozom bulunur.

3- ORAK HÜCRELİ ANEMİ:

Orak Hücreli Anemi kan hücrelerinde meydana gelen genetik bozukluktur. Kan hücrelerinden oksijen taşıyan ve kana kırmızı renk veren ALYUVARLARIN orak şeklinde olduğu bir genetik hastalıktır.

Alyuvar hücreleri orak şeklinde olduğundan damarları tıkayabilir. Hastalık yüzünden kanda pıhtılaşma sorunu yaşanabilir. Orak Hücreli Anemi olan bireyler her ay doktor kontrolünde kanına gerekli maddeleri alarak normal yaşantısına devam edebilir.

4- HEMOFİLİ:

Hemofili, kanın pıhtılaşmaması hastalığıdır. Bir yerimiz kanadığında bir süre sonra kanımız kuruyarak durur. Buna kanın pıhtılaşması adı verilir. Kanın pıhtılaşmaması yani HEMOFİLİ genetik bir hastalıktır.

Kanda bulunan pıhtılaşmayı sağlayan proteinlerin eksikliğinde ortaya çıkar. X kromozomundaki çekinik bir gen ile taşınan hemofili mutasyonel hastalıktır.

5- KANSER:

Kanser, hücrelerde DNA’nın hasarı sonucu hücrelerin kontrolsüz veya anormal bir şekilde büyümesi ve çoğalmasıdır. Mutasyonun sebep olduğu hastalıktır.

6- Van Kedisi ve Ankara Kedisi:

Van kedisi, iyi bir yüzücü olan, gözleri mavi veya kehribar rengi ya da biri mavi diğeri kehribar olabilen yararlı mutasyonlara örnek olan bir kedi çeşididir.

Ankara kedisi, en eski uzun tüylü kedi türlerinden biridir. Ana yurdu Ankaradır. Diğer ismi Angora kedisidir.

Bu mutasyon çeşidi insanlarda da görülebilir. Diğer iki gözü farklı olma mutasyonunun diğer ismi HETEROKROMİDİR.

7- Dört Boynuzlu Keçi ve Çift Başlı Kedi:

8- Çekirdeksiz Üzüm,

9- Siyam İkizleri (Yapışık İkizler)

10 – Sürekli ve düzensiz kullanılan antibiyotiklere dirençli bakterilerin oluşması.

Gereksiz antibiyotik kullanımına karşı mutasyon geçirerek direnç kazanan bakteriler HAYATTA KALMA ŞANSINI ARTTIRIR.
Bu durum bakteriler için olumlu bir durum yarattığı için YARARLI MUTASYONDUR.

11- İnsanda gerçekleşen DELTA 32 MUTASYONU HIV virüsüne karşı direnç kazandırır.

HIV Virüsü AİDS hastalığına yol açar.
AİDS bizi hastalıklardan koruyan BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNE etki ederek vücudu savunmasız bırakır. Savunmasız kalan vücudumuz en basit hastalıklarda bile savunmasız kalabilir. Savunmasız kalan vücut ölebilir.

HIV virüsü de şimdilerde salgın olan COVİD-19 virüsü gibi tehlikeli ve ölümcül bir virüstür. Genellikle cinsel yolla bulaşır. COVİD-19 gibi hayvanlardan insanlara geçmiştir.

Fakat son yapılan araştırmalarda,

İnsanın genleri içerisindeki 32 nükleotidin silinmesi ile oluşan DELTA-32 (del-32) mutasyonu HIV virüsünün insan içerisinde konaklamasını engeller.

Anne ve Babasından DELTA 32 mutasyonunu alan kişilerin AIDS olma ihtimali sıfıra yakındır. Sadece Anne veya Babasından Delta 32 mutasyonunu alan kişilerin de HIV virüsüne karşı dirençli oldukları tespit edilmiştir.

YARARLI MUTASYONA örnektir.

MODİFİKASYON:

Nem, sıcaklık ve beslenme gibi çevre etkisiyle oluşan gen işleyişindeki değişikliklere modifikasyon denir.

Modifikasyonda ÇEVRESEL ETKİLER sadece genlerin işleyişini değiştirir ve dış görünüşte değişiklikler meydana gelir.

Modifikasyon KALITSAL DEĞİLDİR.

Modifikasyonda çevresel etki ortadan kalkarsa canlı tekrar eski haline geri döner.

Modifikasyona sebep olan çevresel etkiler:

  • Beslenme,
  • Sıcaklık,
  • Işık miktarı,
  • Toprağın PH değeri,
  • Nem

gibi etkilerdir.

MODİFİKASYON ÖRNEKLERİ:

1) Himalaya Tavşanının Tüy Rengi:

Himalaya Tavşanlarının ayak, burun ve kulak tüyleri

KIŞIN SİYAH RENKLİ olur.

YAZIN BEYAZ RENKLİ olur.

Himalaya tavşanlarının sırtındaki beyaz tüylerin bir kısmını kazır ve kazınan tüylerin olduğu bölüm Buz Torbası ile kapatılırsa yeni çıkan tüyler SİYAH olur.

Bu tüyler tekrar kazınır fakat bir daha buz koyulmaz ya da Sıcak su torbası konulursa Himalaya tavşanından, tekrar BEYAZ TÜY çıkarır.

Sıcaklığın sebep olduğu modifikasyondur.

2) Sirke Sineklerinin Kanatları:

Sirke sinekleri serin (16 C) ortamda yetiştirilirse KANATLARI DÜZ, Sıcak (25 C) ortamda yetiştirilirse KANATLARI KIVRIK OLUR.

3) Çuha Çiçeğinin Çiçek Rengi:

Çuha çiçeği sıcak ortamda (30 – 35 C) yetiştirilirse çiçek rengi BEYAZ olur, serin ortamda (15 – 20 C) ortamda yetiştirilirse çiçekleri KIRMIZI RENKLİ olur.

4) Ortanca Bitkisinin Çiçek Rengi:

Ortanca bitkisinin çiçekleri TOPRAĞIN PH DEĞERİ YÜKSEKSE PEMBE, PH DEĞERİ DÜŞÜK TOPRAKTA yetişiyor ise ÇİÇEK RENGİ MAVİDİR.

5) Kraliçe Arı ve İşçi Arının oluşumu:

Dişi arılar BAL ve ARI SÜTÜ ile beslenirse KRALİÇE ARI olur.

Dişi arılar POLEN (BAL) ile beslenirse İŞÇİ ARI olur.

6) Spor Yapan İnsanların Kasları:

Spor yapan insanların kasları gelişerek büyür. Fakat spor yapmayı bırakırsa tekrar eski haline geri dönebilir.

7) Bronzlaşan Ten:

Güneşte kalan bedenimiz bronzlaşır fakat havalar yeniden serinlediğinde yada uzun süre güneşte durmadığımızda eski ten rengine geri döner.

8) Tek Yumurta İkizlerindeki Farklı Fiziksel Özellikler:

Tek yumurta ikizleri kalıtsal benzerlikleri çok yüksektir. Fakat farklı beslenme ve çevresel etkilerle farklı boy ve ağırlıklara sahip olabilirler.

9) Eğrelti Otunun Boyu:

Eğrelti otu sulak bir bölgede yetişirse boyu 2 metreyi bulabilir. Kurak bölgelerde yetişen eğrelti otlarının boyu 25 – 40 cm yi bulur.

10) Sünnet olmak, kaza sonucu bir uzvun kaybı gibi örnekler modifikasyona aittir.

SÜNNET, KAZA SONUCU BİR UZVUN KAYBI çevresel etken ortadan kalktıktan sonra eski hale geri dönülemeyen MODİFİKASYONLARA ÖRNEKTİR.

Mutasyon sonucunda GENLERİN YAPISI değişir, MODİFİKASYON sonucunda GENLERİN İŞLEYİŞİ DEĞİŞİR.

MUTASYON VE MODİFİKASYON ARASINDAKİ FARKLAR:

MUTASYONMODİFİKASYON
GENLERİN YAPISI DEĞİŞİR. KALICIDIR.GENLERİN İŞLEYİŞİ DEĞİŞİR. GEÇİCİDİR.
ÇEVRESEL FAKTÖR ORTADAN KALKSA BİLE
ESKİ HALİNE GERİ DÖNEMEZ.
ÇEVRESEL FAKTÖR
ORTADAN KALKINCA ESKİ HALİNE DÖNEBİLİR DE DÖNMEYEBİLİR DE.
ÜREME HÜCRELERİNDE MEYDANA GELİRSE
KALITSALDIR.
VÜCUT HÜCRELERİNDE MEYDANA GELİRSE
KALITSAL DEĞİLDİR.
KALITSAL DEĞİLDİR.
KİMYASAL MADDELER, YÜKSEK SICAKLIK
GİBİ ÇEVRESEL ETKENLER SONUCU ORTAYA ÇIKAR. YARARLI VEYA ZARARLI OLABİLİRLER.
SICAKLIK, ISI, NEM VE IŞIK GİBİ ÇEVRESEL ETKENLER SONUCU ORTAYA ÇIKAR.

Tebrikler LGS Fen Bilimleri 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon konusunu bitirdin. Şimdi öğrendiklerini pekiştirmek için 8. Sınıf 2. Ünite Mutasyon ve Modifikasyon Çalışma Kağıdını çözebilirsin. Başarılar.