8. Sınıf 2. Ünite DNA ve Genetik Kod Konu Anlatımı

Konu anlatımının videosu aşağıdadır. Videoyu izleyip yorum yapmayı ve Dnzhoca Youtube kanalımıza abone olmayı unutmayınız.

Daha önce HÜCRE’nin

Sitoplazma

Hücre Zarı

Çekirdekten

oluştuğunu öğrenmiştik.

Sitoplazmada canlılık boşaltım, solunum, sindirim gibi canlılık faaliyetlerini gerçekleştiren organeller bulunur. (Lizozom, Koful, Mitokondri, Endoplazmik Retikulum)

Hücre Zarı ise hücreyi dış etkilerden koruyan hücre içerisine dışarıdan madde alımını sağlayan yapılardan biridir.

6. sınıfta Hücre çekirdeğinin içerisinde KALITSAL MADDENİN bulunduğunu öğrenmiştik. Çekirdek içerisinde hücrenin yönetiminden sorumlu olan DNA, Kromozom, Gen ve Nükleotid gibi kalıtsal yapılar bulunur. Bu ünitede de çekirdek içerisinde bulunan Kromozom, DNA, Gen ve Nükleotidlerin ne olduğunu, yapısını ve canlılara etkilerini inceleyeceğiz.

Annenize veya babanıza neden benzediğinizi hiç düşündünüz mü?

Ya da tek yumurta ikizlerinin neden birbirine çok benzerken çift yumurta ikizlerinin birbirinden çok farklı olabileceğini?

Aslında bu soruların hepsinin cevabı hücre çekirdeği içindeki kalıtsal maddelerle açıklanabilir. Kromozom, DNA, Gen ve Nükleotid kavramlarını inceleyelim.

1) Kromozom:

Kromozomlar DNA molekülü ve protein kılıfın birleşmesi ile oluşan kalıtsal yapılardır.

Kromozom = DNA + PROTEİN KILIF

Kromozomlar hücre bölünmesi başlangıcında DNA’ların kısalıp kalınlaşarak oluşturduğu protein kılıflı yapılardır.

Her canlı türünün belirli bir kromozom sayısı vardır. Örneğin insanlarda 46 kromozom, Pandalarda 52 kromozom, Rakunda 38 kromozom, Sivri sinekte 6 kromozom, Pirinçte 24 kromozom, Patateste 48 kromozom, Eğrelti Otunda 500 kromozom, Moli Balığında 46 kromozom, İnekte 60 kromozom ve Hamsterda 44 kromozom bulunur,

CANLI TÜRÜKROMOZOM SAYISICANLI TÜRÜKROMOZOM SAYISI
İnsan46Panda52
Rakun48Sivrisinek6
Pirinç24Patates48
Eğrelti Otu500Moli Balığı46
İnek60Hamster44

İnsan ve Moli Balığının 46 kromozomu vardır.

İneğin kromozom sayısı (60) insanların kromozom sayısından (46) fazladır.

Kromozom sayısı canlılar için ayırt edici bir özellik değildir. Farklı canlı türleri de aynı kromozom sayısına sahip olabilir. Moli balığı ve İnsan.

Kromozom sayısına bakarak:

Canlının vücut büyüklüğü ve

Canlının gelişmişliği hakkında yorum yapamayız.

Eğrelti otunun 500 kromozomu insanlarda ise 46 kromozom olmasına rağmen bizden daha gelişmiş bir canlı değildir.

Kromozom sayısı her canlının sağlıklı türlerinde aynıdır. Örneğin tüm insanlarda kromozom sayısı 46’dır. Tüm patateslerin kromozom sayısı 48’dir. Tüm pandalarda kromozom sayısı 52’dir.

2) DNA (Deoksiribo Nükleik Asit):

Hücrenin yönetici molekülüdür. Hücre içerisindeki beslenme, solunum, sindirim ve boşaltım gibi yaşamsal faaliyetleri yönetir.

Çift zincirli sarmal yapıdadır.

DNA’nın görev birimi Genlerdir.

DNA’nın yapı birimi ise Nükleotidlerdir.

Hücre bölünmesinden önce kısalıp kalınlaşarak Kromozomları oluşturur.

3) Gen:

DNA’nın görev birimidir. Diğer tanımıyla DNA’nın anlamlı parçalarıdır.

Canlının ten rengi, göz rengi, kan grubu, saç rengi gibi kalıtsal özelliklerinin şifrelendiği yapılardır.

Kalıtsal bilgiler taşır.

Örneğin DNA üzerinde bulunan şekildeki 1 numaralı gen göz rengini, 2 numaralı gen saç şeklini, 3 numaralı gen ten rengini belirler.

Kromozomlar üzerindeki gen sayısı ve uzunluğu değişebilir.

4) Nükleotid:

DNA’nın temel yapı birimleridir. Yani en küçük yapı taşlarıdır.

Nükleotidler birleşerek Genleri oluşturur.

Nükleotidler 4 çeşittir. Adenin, Timin, Guanin ve Sitozindir.

Nükleotidin Yapısı:

Nükleotidlerin yapısında FOSFAT, DEOKSİRİBOZ ŞEKERİ ve ORGANİK BAZ bulunur.

Nükleotidler Fosfat , Deoksiriboz Şekeri ve Organik bazların birleşmesiyle oluşur.

Her nükleotid yapısında bulunan ORGANİK BAZA göre isimlendirilir.

Adenin, Timin, Guanin ve Sitozin Nükleotidlerinin yapısını tek tek inceleyelim.

Yani her nükleotid FOSFAT ve ŞEKER bakımından AYNI,

ORGANİK BAZ bakımından ise FARKLI olabilir.

Nükleotidlerin birbirinden farklı olmasını sağlayan yapılar ORGANİK BAZLARDIR.

Nükleotidler DNA üzerinde bulunur.

Nükleotidlerin dizilmiş anlamlı parçaları GENleri oluşturur.

KROMOZOM, DNA, GEN ve NÜKLEOTİD ARASINDAKİ İLİŞKİ

Kalıtsal yapılardan Kromozom, DNA, Gen ve Nükleotidleri öğrendik. Bu kavramları büyükten küçüğe doğru sıralarsak:

KROMOZOM > DNA > GEN > NÜKLEOTİD

Kalıtsal yapıları büyükten küçüğe (karmaşıktan basite) aklımızda tutabilmek için KeDiGeN kodlamasını kullanabiliriz.

Kromozomlar DNA’ların protein kılıf ile birleşerek oluşturduğu yapılardır.

Genler DNA’nın üzerindeki anlamlı parçalardır. Görev birimidir.

Nükleotidler ise DNA’nın yapı taşlardır.

Bu 4 kavramı büyükten küçüğe doğru sıralarken bazı benzetmeler kullanacağız.

Örneğin:

Uçak Kromozomu,

Uçaktaki koltuklar DNA’yı,

Koltukta oturan insan GEN’i,

Koltukta oturan insanın elindeki telefon da Nükleotidi temsil eder.

DNA’nın Yapısı:

DNA çift zincirli

Sarmal bir yapıdadır.

Üzerinde nükleotidler karşılıklı olarak dizilmiştir.

Adenin Nükleotidi karşısında Timin

Guanin Nükleotidi karşısında Sitozin vardır.

Adenin Nükleotidi A harfi iler

Timin Nükleotidi T harfi ile

Guanin Nükleotidi G harfi ile

Sitozin Nükleotidi C harfi ile gösterilir.

Bir DNA molekülünde:

Adenin Sayısı = Timin Sayısına

Guanin Sayısı = Sitozin Sayısına eşittir.

TOPLAM ŞEKER SAYISI = TOPLAM FOSFAT SAYISI = TOPLAM NÜKLEOTİD SAYISI

eşitliği vardır.

Nükleotidler arasında Zayıf Hidrojen Bağları vardır.

Adenin ile Timin arasında 2 Zayıf Hidrojen Bağı

Guanin ile Sitozin arasında 3 Zayıf Hidrojen Bağı vardır.

Nükleotidlerin birleşmesi ile oluşan anlamlı yapılar GENLERDİR.

UYARI: Nükleotidlerin DNA üzerindeki dizilimi, sayısı, sırası her canlıda farklılık gösterir.

UYARI: Nükleotidlerin dizilimindeki farklılıklar canlıların birbirinden farklı olmasına neden olur.

DNA’nın Kendini Eşlemesi:

Canlılar büyür ve gelişirken hücre sayıları artar. Hücre sayılarının artmasına rağmen kalıtsal bilgiler her hücre için korunur ve tüm hücrelere aktarılabilir. Kalıtsal bilgilerin tüm hücrelere korunarak aktarılması DNA’nın Kendini Eşlemesi ile gerçekleşir.

DNA’nın kendini eşlemesi ne zaman gerçekleşir?

DNA kendini eşlemeye HÜCRE BÖLÜNMESİNDEN önce başlar.

DNA neden kendini eşler?

Çünkü bir hücreden yeni bir hücre oluşacağı için bölünecek hücrenin çekirdeğindeki kalıtsal bilgi yeni hücreye aktarılacaktır.

Örneğin yaralanan elimizdeki deri hücreleri hasar görmüştür. Elimizin eski haline dönmesi için hücrelerin yenilenmesi ve yaranın iyileşmesi gerekir. Sağlam deri hücrelerimiz bölünmeye devam ettikçe DNA’daki Kalıtsal bilgileri yeni üretilen hücrelere aktarılır. Böylece elimiz eski haline döner. Derimiz açık renkliyse siyah renkli deri ile kaplanmaz.

Ya da saçımızın döküldüğünü düşünelim. Saçımız döküldükçe saç köklerinden yeni saçlar çıkar. Bu da hücre bölünmesine örnektir. Sarı saçlı birinin yeni çıkan saç rengi kırmızı renkli olmaz. Çünkü bölünen hücreler kalıtsal bilgiyi yeni hücrelere aktarır.

DNA’nın kendini eşlemesi nasıl gerçekleşir?

DNA çift zincirli bir yapıya sahiptir. 2 zinciri vardır. Bu iki zincir bölünme esnasında fermuar gibi iki yana açılır. Bu sırada Nükleotidler arasındaki HİDROJEN BAĞLARI KOPAR.

İki yana açılmış bu zincirlerin boş uçlarına HÜCRENİN SİTOPLAZMASINDA serbest halde bulunan TAMAMLAYICI NÜKLEOTİDLER gelir ve yeni bir zincir oluşur.

DNA’nın kendini eşlemesi sonucunda tıpa tıp aynı iki yeni DNA oluşur.

YENİ OLUŞAN DNA’lardaki 1 er iplik ESKİ DNA’ya aittir.

UYARI: Sporcular maça başlamadan önce ısınma hareketleri yaparlar ve maça hazırlanırlar. DNA’nın kendisini eşlemesi de HÜCRE BÖLÜNMESİNDEN önce yapılan hazırlık gibi düşünebilirsiniz.

DNA’nın eşlenmesi her zaman sağlıklı bir şekilde gerçekleşmeyebilir. Bu hatalar sonucu DNA kendini onarabilir veya onaramayabilir de.

Eğer hata tek zincirde meydana geliyorsa bu hata onarılabilir.

Eğer hata çift zincirde de bulunuyorsa. Bu hata onarılamaz. Hatta genetik hastalıklara da yol açabilir.

Tebrikler 8. Sınıf 2. Ünite DNA ve Genetik Kod Konu Anlatımını bitirdin şimdi sıra 8. Sınıf 2. Ünite DNA ve Genetik Kod 1. Çalışma Kağıdı ve 8. Sınıf 2. Ünite DNA ve Genetik Kod 2. Çalışma Kağıdı‘nda. Başarılar dilerim.