8. Sınıf 2. Ünite Adaptasyon Konu Anlatımı

LGS Fen Bilimleri 2. ünitenin 4. konusu olan adaptasyonu bu içerikte ayrıntılı olarak inceledik. Adaptasyon konusunun videosunu izlemek isterseniz aşağıya bırakıyoruz. Youtube kanalımıza abone olmayı unutmayın.

Adaptasyon Nedir?

Canlıların, belirli çevre koşullarında yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikler kazanmasına adaptasyon denir.

Adaptasyon kalıtsaldır ve dölden döle aktarılır.

Adaptasyon Örnekleri:

Kutup ayıları

Kutup ayıları Kuzey Kutup Bölgesinde yaşarlar. Yaşadıkları bölge soğuk ve buzluktur.

Beyaz post kutup ayılarının kolay avlanmasını sağlar. Karda kamufule olurlar ve avlarının kendilerini görmesini engellerler.

Kalın yağ tabakasına sahiptir, çünkü soğuklarda vücut sıcaklığını korumaya ihtiyacı vardır.

Küçük burun ve küçük kulaklara sahiptirler. Çünkü ısı kaybını en aza indirerek Kutup gibi soğuk bölgelerde yaşam şansını arttırırlar.

Geniş ayak tabanları ağırlığına rağmen karda batmayı önler, Kısa arka bacakları sayesinde karda kolay yürü ve hareket ederler.

Kutup Tilkisi:

Açık renk postları vardır. Kamufule olup kolay av olmamayı sağlar.

Kalın yağ tabakaları vardır. Isı kaybını en aza indirerek vücut sıcaklığının korunmasını sağlar.

Küçük kulak ve burunları vardır. ısı kaybını en aza indirerek vücut sıcaklığının korunmasını sağlar.

Develer:

Develer genellikle sıcak bölgelerde ve çöllerde yaşarlar.

Yağ depolayan hörgüçleri sayesinde kurak çöl ikliminde uzun süre su içmeden ve beslenmeden durabilirler.

Uzun kulak kılları ve kirpikleri organlarını çöl tozlarından korur.

Geniş ayak tabanları sayesinde çöllerde kuma batmazlar.

Çöl Tavşanları:

Uzun kulakları sayesinde ısı kaybını hızlandırır ve sıcak bölgelerde yaşayabilirler.

Koyu renkli postları sayesinde kamufule olup av olmayı engellerler.

Kaktüs ve Nilüfer Çiçeği:

Kaktüslerin yaprakları iğne biçimindedir. Çünkü kurak bölgelerde yaşadıkları için su kaybını en aza indirmek isterler.

Nilüfer çiçeği su bitkisi olduğu için geniş yapraklara sahiptir. Geniş yaprakları sayesinde fazla terleme yapar ve hayatta kalır.

Etçil Hayvanların Dişleri:

Aslan, kaplan, jaguar gibi etçil hayvanları köpek dişlerinin sivri ve gelişmiş olması beslenmeleri için bir adaptasyondur.

Bukalemunların Renk Değiştirmesi:

Bukalemunun renk değiştirmesi; besin bulmasını kolaylaştıran, dişi bukalemunların dikkatini çekmeye ve rakip erkek bukalemunları korkutmaya yarayan ayrıca avcılara karşı korunmak için gerçekleştirdiği bir adaptasyondur.

Köpek Balığının Sırt ve Karın bölgesinin farklı renkte olması:

Köpek balığının sırt ve karın bölgesinin renginin farklı olması, su içinde diğer balıklar tarafından görünmesini zorlaştırır, bu da köpek balığının avlanmasını kolaylaştırır

Aynı bölgede yaşayan canlılar benzer adaptasyonlar gösterebilir.

Kutuplarda yaşayan canlılarda:

Kalın yağ tabakasına sahip olabilir böylece ısı kaybını en aza indirerek soğuk bölgelerde yaşayabilir.

Küçük uzuvlara sahip olarak (burun, kulak) ısı kaybını en aza indirirler, vücut sıcaklığını korurlar.

Beyaz postları sayesinde kolayca kamufule olup kolay avlanabilir ya da av olmaktan kurtulurlar.

Çölde veya sıcak bölgelerde yaşayan canlılarda:

Kulak, burun ve kuyruk gibi uzuvları geniş veya uzun olup ısı kaybını arttırırlar ve sıcak bölgelerde yaşayabilirler. (Tilki, fare, tavşan…)

Çölde yaşayan canlılardan bazıları kolay av olmamak için koyu renkli posta sahiptir. (tavşan, fare)

Kurak ve sıcak bölgelerdeki çiçeklerin yaprakları küçük veya iğne şeklindedir. Su kaybını azaltarak kurak bölgelerde kolayca yaşayabilirler. (Kaktüs)

Nemli bölgelerde veya suda yaşayan bitkiler terlemeyi arttırmak amacı ile yaprakları büyük ve geniştir. (Nilüfer)

Ördek ve kazların suda yüzebilmek için ayak parmakları arasında perde bulunur.

Hayvanlarda kamufulaj çevreleriyle uyum içinde olmayı bazen kolay avlanmalarını bazen de av olmalarını engeller. Bir adaptasyon çeşididir.

Bukalemun bulunduğu ortamın rengini alarak kendini kamufule eder ve tehlikelerden korunabilir.

Yaprak üzerinde yaşayan böcekler yaprağa göre kamufule olabilir ve av olmayı engellerler.

Canlılar yaşadığı çevreye uyum sağlayarak adaptasyon sağlarlar. Canlı yaşadığı çevreden alınırsa adaptasyonlarında değişme olmaz. Örneğin çölden alınan bir kaktüs İzmir’e getirildiğinde geniş yapraklı olmaz ya da kutuplardan alının bir tavşan çöle koyulduğunda post rengi değişmez. Sadece uygun ortamda olmadığı için yaşama şansı azalır.

Kutup Ayılarının Adaptasyonu

Özellikle Kutup Ayılarının ortama uyum sağlamasının anlatıldığı güzel bir animasyon var aşağıda. Kahverengi postlu Boz ayılar bulundukları habitatta (yaşanılan yer) yeterince yemek bulamayınca daha soğuk yerlere göç ederler.

Göç ettikleri yerler buz ve karla kaplı yerlerdir.

İlk başlarda tüy renkleri ve pençeleri ortama uyum sağlayamadığı için zorlanırlar daha sonra DNA’larında gerçekleşen mutasyonlarla

Ayak tabanları ve pençeleri daha geniş Kahverengi Ayılar doğar. Bu ortamda daha rahat avlanmalarını sağlar. Karlara batmadan yürüyebilir ve ortama uyum sağlarlar (Adaptasyon geçirirler)

Bu sırada tüy renkleri kahverengi olduğu için beyaz ortamda dikkat çekiyorlar ve avlarını yakalamakta sorunlar yaşamaya başladılar.

Zamanla DNA’larında gerçekleşen mutasyonlarla Tüy rengi beyaza yakın Ayılar doğmaya başladı. Tüy renkleri de ortama uyum sağlayarak (Adaptasyon geçirerek) karda kamufule olmayı başardılar. Daha büyük avları kolaylıkla yakalayarak karınlarını doyurdular.

İnsanda gözbebeğinin az ışıkta büyümesi fazla ışıkta küçülmesi:

Genellikle modifikasyon ile karıştırılan bu örnek bir ADAPTASYONDUR.

Göz bebeğinin küçülmesi veya büyümesi insanın ortama uyum sağladığını gösterir. Uyum sağlayarak yaşama şansını arttırdığını gösterir. Çünkü gözbebeğinin bu özelliği olmasa görmede zorluk yaşayarak ortama uyum sağlayamayız.

Genellikle modifikasyon ve adaptasyon şu noktada karıştırılıyor. Çevresel etkilerle gerçekleştiği için göz bebeği büyüyüp küçülmesi MODİFİKASYON OLMALIDIR deniyor. Unutmamalıyız ki adaptasyonlar da çevresel etkilerle gerçekleşebilir. (Hepsi değil) Fakat bu çevresel etkiler GENLERİN YAPISINI DEĞİŞTİRİR. KALICIDIR.

Yine karıştırıldığı nokta şudur. Modifikasyonda, Çevresel etki ortadan kalktıktan sonra canlı eski haline geri dönüyor. Bu örnek MODİFİKASYON olmalıdır deniyor. Unutulmamalı ki Modifikasyonlar canlılar için bir dezavantaj veya avantaj sağlama amacı ile gerçekleşmez. Çevresel etki ile etkilenen vücut veya organizma vardır.

Bu mantıkla gidilirse bukalemunların deri rengini değiştirmesi de MODİFİKASYON olurdu.

Örneğin spor yapan biri sporu, iyi bir amaç ile yapıyor olsa da çok yemek yiyip kilo alan biri için bunu söyleyemeyiz. İKİSİ DE MODİFİKASYONDUR.

Siz bu gibi şüpheli örnekleri incelerken eğer karıştırıyorsanız şu soruları sorun örneğe:

Canlının bulunduğu ortamda yaşama şansını arttırıyor mu?

Bu özellik kalıtsal mı? Çocukları (dölleri) doğduğunda bu özellik ile mi dünyaya geliyor?

Şunu da söylemek de fayda var. Bu gibi örnekler MEB tarafından direk verilmez. Verilse bile durumun açıklaması yapılır. Bir bilgi bölümü verilir. Ona göre seçimde bulunursunuz.

Doğal Seçilim:

Canlıların yaşadıkları ortama uyum sağlayanların hayatta kalması, uyum sağlayamayanların ise ölmesine doğal seçilim denir.

Örnek olarak aslan ve geyikleri verebiliriz. Geyiklerin güçsüz ve yavaş olanlarını aslanlar yer. Bu yüzden ortama uyum sağlamış hızlı geyikler hayatta kalabilir. Bu durum Aslanlar için de geçerlidir. Hızlı koşamayan ve seri hareket edemeyen aslanların hayatta kalması zorlaşır ve ölür. Geriye ortama uyum sağlamış hızlı koşan aslanlar kalır. Buradaki ilişki bir doğal seçilimdir.

Doğal seçilim ile tür sürekli gelişir ve hızlanır diyebiliriz.

Kitabımızda verilen örneği inceleyelim.

1800’lü yılların ortasına kadar İngiltere’de bir endüstri bölgesinde, açık renkli, benekli gece kelebekleri,
ortamla benzer renkte olduklarından düşmanlarından korundular. Böylece sayıları arttı. Endüstrileşme
ile çevre kirlendi ve is nedeniyle karardı. Bu ortamda açık renkli benekli gece kelebekleri kolay
fark edildiklerinden avlandı ve bu kelebeklerin sayısı azaldı. Koyu renkli olanlar ise çoğaldı.

Bu örnekte ortama uyum sağlayamayan beyaz kelebekler av olarak sayıları azaldı ve doğal seçilim kamufulaj üzerinde etkili oldu diyebiliriz.

Varyasyon:

Dünya üzerinde İnsanlar, Hayvanlar, Bitkiler, Mikroskobik Canlılar, Mantarlar gibi birbirinden farklı türde canlılar yaşamaktadır. Her tür içerisindeki canlılar birbirinden farklı özelliklerdedir.

Örneğin Dünya üzerinde yaşayan yaklaşık 7,5 milyar insanın hepsi birbirinden farklı özelliklerdedir. Tür içerisinde görülen bu farklılık ve çeşitliliğe VARYASYON denir.

Örneğin sınıftaki arkadaşlarınızın hepsi birbirinden farklıdır. Farklı göz rengi, saç şekli, saç. rengi, yüz şekli gibi kalıtsal özelliklere sahiptir. Sınıftaki arkadaşlarınızla beraber bir gen çeşitliliği (varyasyon) oluşturursunuz. Çünkü hepinizin genleri birbirinden farklıdır.

TÜR İÇERİSİNDE GÖRÜLEN VARYASYONLARA:

MUTASYONLAR

MODİFİKASYONLAR

MAYOZ BÖLÜNME ESNASINDA GERÇEKLEŞEN PARÇA DEĞİŞİMİ ve

DÖLLENME

sebep olur.

Varyasyon Örnekler:

Örneğin domatesin birçok farklı çeşidi vardır.

Örneğin insanlar birbirinden farklıdır.

İnsanların kulak çeşidine göre varyasyonları:

Aşağıda Asya Uğurböceği’nin varyasyonuna ait bir fotoğraf vardır.

Tebrikler 8. sınıf LGS 2. Ünite Adaptasyon konusunu bitirdin şimdi sıra öğrendiğin bilgileri pekiştirmek için çalışma kağıdında. 8. Sınıf 2. Ünite Adaptasyon Çalışma Kağıdı bu linke tıklayarak çalışma kağıdına ulaşabilirsin.